“Από τις αιγυπτιακές μούμιες στην αεροναυπηγική…”
Ιστορική αναδρομή στη θεραπεία της ουρολιθίασης
Η ιστορία της ουρολιθίασης χρονολογείται από την αυγή του πολιτισμού.
Τα συμπτώματα, τα σημεία και η θεραπεία των λίθων των νεφρών και της ουροδόχου κύστης καταγράφονται στα περισσότερα σωζόμενα αρχαία ιατρικά κείμενα. Η κοπή λίθων στην ουροδόχο κύστη είναι μία από τις παλαιότερες εκλεκτικές χειρουργικές επεμβάσεις που έχουν καταγραφεί.
“Από τις αιγυπτιακές μούμιες στην αεροναυπηγική…” Ιστορική αναδρομή στη θεραπεία της ουρολιθίασης
Οι γιατροί έκαναν περινεϊκή λιθοτομή μέχρι τον Μεσαίωνα, όταν η προκατάληψη κατά των χειρουργικών επεμβάσεων τους υποβίβασε σε:
- κουρείς χειρουργούς,
- λιθοτομιστές και
- κληρικούς.
Οι ανατομικές μελέτες της Αναγέννησης οδήγησαν στην εμφάνιση χειρουργών ανατόμων και στη σταδιακή ενσωμάτωση της χειρουργικής και της λιθοτομίας στο ιατρικό επάγγελμα.
Ένα μέρος από τις οργανικές βελτιώσεις, η χειρουργική πρόοδος έπρεπε να περιμένει την εμφάνιση αναισθησίας και άσηπτων τεχνικών τον 19ο αιώνα, όταν έγινε δυνατή η υπερηβική λιθοτομή.
Η χειρουργική επέμβαση για πέτρες νεφρού και ουρητήρα δεν ήταν δυνατή μέχρι την ανακάλυψη της ακτινογραφίας. Αυτή ήταν και η εποχή που η χημική ανάλυση των λίθων άρχισε να παρέχει μια ορθολογική βάση για την ιατρική αντιμετώπιση της ουρολιθίασης.
“Από τις αιγυπτιακές μούμιες στην αεροναυπηγική…” Ιστορική αναδρομή στη θεραπεία της ουρολιθίασης
Οι πέτρες του ουροποιητικού ταλαιπωρούν τους ανθρώπους από την αυγή της ιστορίας. Οι πρώτες γνωστές πέτρες ανακαλύφθηκαν σε αιγυπτιακές μούμιες. Το 1901, ο Άγγλος Αρχαιολόγος E. Smith βρήκε μια πέτρα ουροδόχου κύστης σε μια μούμια 4500-5000 ετών στο El Amrah της Αιγύπτου. Οι θεραπείες για πέτρες αναφέρονταν στα αρχαία αιγυπτιακά ιατρικά συγγράμματα από το 1500 π.Χ.
Η χειρουργική επέμβαση για τη θεραπεία λίθων περιγράφηκε για πρώτη φορά τον 8ο αιώνα π.Χ. από έναν αρχαίο Ινδό χειρουργό που ονομάζεται Sushruta. Παρείχε λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με τις πέτρες του ουροποιητικού, την ανατομία και τη χειρουργική επέμβαση για πέτρες στα γραπτά του.
«Οὐ τεμέω δε οὐδε μην λιθιῶντας, ἐκχωρήσω δἐ εργάτῃσιν ἀνδράσι πρήξιος τῆσδε.»
Τον 4ο αιώνα π.Χ., ο Ιπποκράτης ανέφερε συγκεκριμένα τις πέτρες στον Όρκο του Ιπποκράτη. Στον όρκο, αυτή είναι η γραμμή που αναφέρεται σε πέτρες:
«Δεν θα χρησιμοποιήσω το μαχαίρι, ούτε καν σε πάσχοντες από πέτρα,
αλλά θα αποσυρθώ υπέρ τέτοιων ανδρών που ασχολούνται με αυτό το έργο»
Κατά τον Μεσαίωνα, οι χειρουργοί που ονομάζονταν «λιθοτομιστές» ταξίδευαν σε όλη την Ευρώπη με τα ειδικά τραπέζια τους που ονομάζονταν «τραπέζια λιθοτομίας» στα οποία τοποθετούσαν τους ασθενείς για να κόψουν πέτρες. Εξακολουθούμε να χρησιμοποιούμε τον όρο “θέση λιθοτομής” στο χειρουργείο και σήμερα για να αναφερθούμε στην τοποθέτηση ασθενούς σε θέση παρόμοια με μια γυναίκα κατά τον τοκετό.
Θέση λιθοτομής
Οι ασθενείς που αντιμετώπιζαν αυτοί οι λιθοτόμοι ήταν συνήθως άνδρες με πέτρες στην ουροδόχο κύστη από διευρυμένους προστάτες και όχι πραγματικές πέτρες στα νεφρά. Οι πέτρες της ουροδόχου κύστης οδηγούσαν σε υποτροπιάζουσες λοιμώξεις, προκαλούσαν πόνο και δυσκόλευαν τους άνδρες να ουρήσουν. Η χειρουργική επέμβαση κατά τον Μεσαίωνα συνέβη πολύ πριν από την εφεύρεση της αναισθησίας ή των αντιβιοτικών και πολλοί άνδρες επέλεξαν αντί αυτού να μην υποβληθούν σε θεραπεία για τις πέτρες τους. Ο αριθμός των ασθενών που πέθαναν από τη χειρουργική επέμβαση λιθοτομής ήταν τρομακτικά υψηλός και οι λιθοτόμοι ήταν γνωστό ότι έφευγαν γρήγορα από την πόλη αν τα πράγματα πήγαιναν άσχημα.
“Από τις αιγυπτιακές μούμιες στην αεροναυπηγική…” Ιστορική αναδρομή στη θεραπεία της ουρολιθίασης
Οι χειρουργικές επεμβάσεις ήταν τόσο επώδυνες που ο Jan de Doot, ένας Ολλανδός σιδεράς, λέγεται ότι έκανε μια χειρουργική επέμβαση στον εαυτό του για να αφαιρέσει μια πέτρα της ουροδόχου κύστης. Ένας πίνακας από το 1655 του Carel de Savoyen απεικονίζει τον Doot, κρατώντας το μαχαίρι και την πέτρα της ουροδόχου κύστης του. Η προσέγγισή του ήταν να κάνει μια τομή κάτω από το όσχεο απευθείας στην ουροδόχο κύστη, να βρει την πέτρα και να την εξαγάγει. Έβαλε τον αδελφό του να τον βοηθήσει στο χειρουργείο κρατώντας το όσχεο στην άκρη.
Ο de Doot προφανώς είχε ήδη βιώσει δύο από αυτές τις χειρουργικές επεμβάσεις από λιθοτόμους πριν πραγματοποιήσει την τρίτη του χειρουργική επέμβαση. Από αυτούς πιθανότατα έμαθε την τεχνική.
Ο Ναπολέων Βοναπάρτης και ο αυτοκράτορας Ναπολέων Γ ́ υπέφεραν από πέτρες στην ουροδόχο κύστη. Είχαν σοβαρά συμπτώματα που πιθανώς επηρεάζαν τις αποφάσεις και τις κρίσεις τους.
Σήμερα, οι ιστορικοί συζητούν τι θα μπορούσε να είχε συμβεί στη ρωσική εκστρατεία το 1812 εάν ο Ναπολέων Βοναπάρτης δεν είχε πέτρα στην ουροδόχο κύστη. Ομοίως, ολόκληρη η ευρωπαϊκή ιστορία θα μπορούσε να είχε αλλάξει αν ο Ναπολέων Γ ́ αντιμετωπιζόταν με σύγχρονες χειρουργικές τεχνικές κατά τη διάρκεια του Γαλλοπρωσικού Πολέμου του 1870.
Παραδείγματα ανθρώπων που έπασχαν από πέτρες στα νεφρά είναι:
- Ναπολέων Α ́, ο Βοναπάρτης
- Επίκουρος
- Ναπολέων Γ ́
- Μέγας Πέτρος
- Λουδοβίκος ΙΔ ́
- Βενιαμίν Φραγκλίνος
- Φραγκίσκος Μπέικον
- Ισαάκ Νεύτων
“Από τις αιγυπτιακές μούμιες στην αεροναυπηγική…” Ιστορική αναδρομή στη θεραπεία της ουρολιθίασης
Η σύγχρονη χειρουργική των λίθων αναπτύχθηκε τον τελευταίο μισό αιώνα.
Το 1976, η πρώτη διαδερμική χειρουργική επέμβαση πέτρας πραγματοποιήθηκε από τους Fernstrom και Johansson.
Η ουρητηροσκόπηση περιγράφηκε για πρώτη φορά το 1912 από τον Hugh Hampton Young, αλλά η πρώτη ουρητηροσκοπική χειρουργική επέμβαση πέτρας δεν έγινε μέχρι το 1981.
Η εξωσωματική λιθοτριψία αναπτύχθηκε από την πρώιμη έρευνα σχετικά με την επίδραση των κρουστικών κυμάτων στα μέρη των αεροσκαφών από τη γερμανική εταιρεία Dornier. Αυτό αναπτύχθηκε περαιτέρω για τη θεραπεία των λίθων στην πρώτη ανθρώπινη διαδικασία που συνέβη το 1980.
Κατά τη διάρκεια της ιστορίας της ιατρικής, ίσως δεν υπήρξε άλλη τόσο μεγάλη τεχνολογική ανακάλυψη, που έφερε επανάσταση στην αντιμετώπιση της λιθίασης, όσο η εξωσωματική λιθοτριψία.
Πριν από 40 χρόνια η ανοικτή χειρουργική ήταν η μοναδική θεραπεία για τη λιθίαση του ουροποιητικού συστήματος. Η εξωσωματική λιθοτριψία με κύματα κρούσης (ESWL, Extracorporeal shock wave lithotripsy) εμφανίστηκε το 1980 και έφερε αληθινή επανάσταση στην αντιμετώπιση της ουρολιθίασης.
Εξωσωματική λιθοτριψία (ESWL, Extracorporeal shock wave lithotripsy)
Μια γερμανική εταιρεία αεροσκαφών, η Dornier, το 1980 περίπου, κατά τη διάρκεια έρευνας για τη δημιουργία εντυπωμάτων στα υπερηχητικά αεροσκάφη, ανακάλυψε ότι τα κύματα κρούσης που παράγονται από ιπτάμενα συντρίμμια στην ατμόσφαιρα, έχουν τη ικανότητα να θρυμματίσουν ακόμα και σκληρά αντικείμενα. Έκτοτε άρχισαν οι κλινικές εφαρμογές με επιτυχία στο θρυμματισμό νεφρικών λίθων.
Mε την εισαγωγή της εξωσωματικής λιθοτριψίας το 1980, παρατηρήθηκε μια δραματική αλλαγή στη διαχείριση της πέτρας. Η Αμερικανική Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) ενέκρινε τη χρήση ESWL το 1984. Στη συνέχεια χρησιμοποιήθηκε ευρέως σε όλο τον κόσμο. Ωστόσο, οι περιορισμοί αυτής της τεχνικής υπογραμμίζονται σε πρόσφατες μελέτες. Η ουρητηροσκόπηση και η διαδερμική κέρδισαν τη θέση που τους αξίζει στις τρέχουσες οδηγίες θεραπείας.
Όλες αυτές οι βελτιώσεις στη διαχείριση της αντιμετώπισης των λίθων του ουροποιητικού έχουν αποτρέψει τη νεφρική βλάβη και τη νεφρική ανεπάρκεια λόγω λιθίασης σε μεγάλο βαθμό. Στις μέρες μας η νεφρολιθίαση δεν αποτελεί σημαντικό παράγοντα κινδύνου για χρόνια νεφρική νόσο στις ανεπτυγμένες χώρες.
Με τις μετέπειτα εξελίξεις στην ενδοουρολογία (ουρητηροσκόπηση, διαδερμική χειρουργική και ESWL) υπάρχει μια συνεχής αναζήτηση ακόμη λιγότερο επεμβατικών θεραπειών. Και ο πολιτισμός παράλληλα με τις επιστημονικές εξελίξεις μας έχει φέρει σε ένα σημείο όπου προσπαθούμε να μην «κόψουμε» τους ασθενείς μας για τη νόσο των λίθων, όπως προειδοποιεί ο Ιπποκράτης, και μάλλον να τους διαχειριστούμε με ελάχιστα επεμβατικές εναλλακτικές λύσεις. Επί του παρόντος, η ανοικτή χειρουργική επέμβαση πραγματοποιείται σε λιγότερο από το 4% των ασθενών με πέτρες σε κέντρα αναφοράς.
Στ΄ Ουρολογική Κλινική, Κλινική Ενδοουρολογίας και Ελάχιστα Επεμβατικής Αντιμετώπισης της Ουρολιθίασης, Metropolitan General
