Ο καρκίνος αποτελεί παγκόσμια τη δεύτερη αιτία θανάτου μετά τις καρδιοπάθειες. Είναι μια νόσος που παρουσιάζει αυξανόμενη συχνότητα με τάση να γίνει η πρώτη αιτία θανάτου. Η ακτινοθεραπεία σε συνδυασμό με τη χειρουργική και την χημειοθεραπεία αποτελεί μία από τις κύριες μεθόδους θεραπευτικής αντιμετώπισης του.
Βάσει διεθνών στατιστικών, οι ασθενείς που πάσχουν από καρκίνο, σε ποσοστό περίπου 60% κατά τη διάρκεια της θεραπείας τους, θα χρειαστεί να υποβληθούν σε ακτινοθεραπεία, με σκοπό τη ριζική θεραπεία ή για ανακουφιστικούς λόγους.
Ακτινοθεραπεία για καρκίνο του προστάτη
Η ακτινοθεραπεία (Radiation Therapy, RT) παίζει σημαντικό ρόλο στην θεραπεία του καρκίνου του προστάτη. Έχει χρησιμοποιηθεί εδώ και τουλάχιστον 100 χρόνια για τη θεραπεία όγκων του ουρογεννητικού συστήματος. Αντίθετα από τη ριζική προστατεκτομή, που χρησιμοποιείται η χειρουργική επέμβαση για να εκριζώσει την νόσο εξ ολοκλήρου από το σώμα, ο στόχος της θεραπείας ακτινοβολίας είναι η καταστροφή των καρκινικών κυττάρων. Για να επιτευχθεί αυτό, οι πολύ υψηλές δόσεις των ακτινών X στοχεύουν τον προστάτη, επικεντρωμένες σε μικρές συστάδες των καρκινικών κυττάρων που αποτελούν τον όγκο μέσα στον αδένα. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί για όλα τα στάδια της εντοπισμένης νόσου (πολύ χαμηλού έως πολύ υψηλού κινδύνου) με ή χωρίς ταυτόχρονη χορήγηση ορμονοθεραπείας.
Πρόκειται για αναίμακτη, μη-επεμβατική μέθοδο αντιμετώπισης της νόσου. Οι εξελίξεις στις ακτινοθεραπευτικές τεχνικές καθοδηγούνται από την συνεχή προσπάθεια για την αύξηση της απορροφημένης δόσης από τον όγκο-στόχο με σκοπό τον έλεγχο της νόσου, με παράλληλη μεγιστοποίηση της προστασίας των παρακείμενων υγιών ιστών για την αποφυγή παρενεργειών.
Επιπλοκές ακτινοθεραπείας για καρκίνο του προστάτη (3D-CRT, IMRT)
Τα τελευταία χρόνια η βελτιστοποίηση των τεχνικών ακτινοθεραπείας είναι συνεχής και πραγματοποιείται με αυτοματοποιημένα συστήματα παροχής της ακτινοβολίας και αντίστοιχα λογισμικά που επιτρέπουν την αύξηση της δόσης στον όγκο-στόχο για μεγιστοποίηση του ποσοστού ίασης της νόσου και ελαχιστοποίηση της δόσης ακτινοβολίας στους υγιείς ιστούς μειώνοντας δραματικά τις παρενέργειες από την ακτινοβολία. Χαρακτηρίζονται από τον πλήρη έλεγχο τους από εξελιγμένα υπολογιστικά συστήματα σε όλα τα στάδια τους και χρησιμοποιούν εξειδικευμένα λογισμικά για τον τρισδιάστατο σχεδιασμό θεραπείας βάσει εξατομικευμένης τρισδιάστατης απεικόνισης.
Ακτινοθεραπεία για καρκίνο του προστάτη
Επιπλοκές Ακτινοθεραπείας
Η ακτινοθεραπεία είναι μεν μια ανώδυνη διαδικασία, ωστόσο μπορεί να υπάρξουν κάποια προβλήματα λόγω των παρενεργειών που συνδέονται με αυτήν. Επιπλοκές μετά την ακτινοθεραπεία υπάρχουν, και αφορούν κόπωση, μετακτινική κυστίτιδα και πρωκτίτιδα, ακράτεια ούρων και στυτική δυσλειτουργία. Η συχνότητα παρενεργειών σχετίζεται με τη συνολική δόση ακτινοθεραπείας, καθώς επίσης και με την έκταση της ακτινοβολούμενης περιοχής.
Η ακτινοθεραπεία του προστάτη μπορεί να ενοχλήσει την ουροδόχο κύστη, το ορθό έντερο και τον πρωκτό. Η πλειοψηφία των ασθενών, εμφανίζει κόπωση, ήπια δυσουρία και επιτακτική ούρηση κατά τη διάρκεια της ακτινοθεραπείας. Οι σημαντικότερες επιπλοκές της εξωτερικής ακτινοθεραπείας είναι:
- η διαταραχή της στυτικής λειτουργίας
- η μετακτινική κυστίτιδα
- η αιματουρία
- η ανάπτυξη στενωμάτων
- η ακράτεια ούρων
- η πρωκτίτιδα
- η χρόνια διάρροια
- η απόφραξη του εντέρου
Επίσης, οι ασθενείς αυτοί έχουν αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης καρκίνου ορθού και ουροδόχου κύστης.
Οι παρενέργειες από τη ακτινοθεραπεία είναι συνήθως περιορισμένες στους ασθενείς που παίρνουν ριζική θεραπεία. Οι περισσότερες από τις παρενέργειες ρυθμίζονται με την πάροδο του χρόνου (6-8 εβδομάδες από το τέλος της ακτινοθεραπείας). Ορισμένες (σε ποσοστό 3%–6%) ίσως να επιμείνουν για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
Η διάρροια επίσης είναι μια συχνή παρενέργεια η οποία εμφανίζεται περί το τέλος της ακτινοθεραπείας (έκτη έως έβδομη εβδομάδα). Μπορεί εύκολα να ρυθμιστεί με αντιδιαρροϊκά χάπια και με τη λήψη τροφής χαμηλής περιεκτικότητας σε ίνες (τροφές με χαμηλό υπόλειμμα).
Ένα από τα μεγαλύτερα πλεονεκτήματα της ακτινοθεραπείας στον καρκίνο του προστάτη είναι ο χαμηλότερος κίνδυνος στυτικής διαταραχής και ακράτειας ούρων σε σύγκριση με τη ριζική προστατεκτομή.
Στις απώτερες παρενέργειες από την εφαρμογή της εξωτερικής ακτινοθεραπείας, περιλαμβάνονται η ακτινική πρωκτίτιδα και κυστίτιδα, σε ποσοστό μικρότερο του 10%. Επίσης η ανικανότητα, σε ένα ποσοστό, περίπου 30% των ασθενών. Αυτό το ποσοστό ωστόσο διαφοροποιείται, ανάλογα με την ηλικία του ασθενή, αλλά και από την παρουσία αυξημένου κινδύνου αγγειακών βλαβών, όπως στην περίπτωση ασθενών που πάσχουν από σακχαρώδη διαβήτη και υπέρταση.
Επιπλοκές ακτινοθεραπείας για καρκίνο του προστάτη
Οξεία τοξικότητα ακτινοβολίας από το ουροποιητικό και το γαστρεντερικό σύστημα κατά το Radiation Therapy Oncology Group (RTOG)
- Διπλάσια (από την προ θεραπείας) συχνότητα ούρησης ή νυκτουρίας, δυσουρικά ενοχλήματα και αυξημένη έπειξη προς ούρηση που δεν απαιτούν φαρμακευτική αγωγή
- Συχνότητα ούρησης μεγαλύτερη της μίας ώρας, δυσουρικά ενοχλήματα, έπειξη προς ούρηση ή σπασμός ουροδόχου κύστης που απαιτούν τοπική αναλγησία
- Συχνότητα ούρησης και έντονη έπειξη προς ούρηση ανά ώρα ή και συχνότερα, σπασμός ουροδόχου κύστης, πυελικό άλγος που απαιτεί συστηματική αναλγησία, μακροσκοπική αιματουρία
- Αιματουρία που απαιτεί μετάγγιση, οξεία απόφραξη, εξέλκωση ή νέκρωση
Όψιμη τοξικότητα ακτινοβολίας από το ουροποιητικό και το γαστρεντερικό σύστημα κατά το Radiation Therapy Oncology Group (RTOG)
- Ήπια ατροφία του βλεννογόνου, μικροσκοπική αιματουρία
- Ήπια συχνότητα ούρησης, γενικευμένη τηλεαγγειεκτασία, ήπια μακροσκοπική αιματουρία
- Σοβαρού βαθμού δυσουρικά ενοχλήματα και αύξηση συχνότητας ούρησης, σημαντική γενικευμένη τηλεαγγειεκτασία, μείωση της χωρητικότητας της ουροδόχου κύστης (μικρότερη από 150cc), έντονη αιματουρία
- Νέκρωση, σοβαρή αιμορραγική κυστίτιδα, χωρητικότητα ουροδόχου κύστης μικρότερη από 100cc
