Ως Χρόνια Νεφρική Νόσος (ΧΝΝ) ή Χρόνια Νεφρική Ανεπάρκεια (ΧΝΑ) χαρακτηρίζεται η δυσλειτουργία-ανεπάρκεια των νεφρών μεγαλύτερη των τριών μηνών από τη διάγνωσή της. Είναι μια πάθηση με προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας που προκαλείται από βλάβη των νεφρών ποικίλης αιτιολογίας. Η παρουσία της ΧΝΝ επιβεβαιώνεται από την παρουσία της νεφρικής βλάβης και από το ρυθμό σπειραματικής διήθησης (GFR) ανεξάρτητα από την αιτία.
Αποτελεί παγκοσμίως σοβαρό πρόβλημα υγείας του γενικού πληθυσμού, µε κακή πρόγνωση και συνεχώς αυξανόμενη επίπτωση.
Τα κριτήρια για τη διάγνωση της Χρόνιας Νεφρικής Νόσου (ΧΝΝ) είναι: νεφρική βλάβη µε µμορφολογικές ή λειτουργικές διαταραχές των νεφρών, µε ή χωρίς ελάττωση της σπειραματικής διήθησης (GFR), διαπιστωμένες, είτε παθολογοανατομικά µε βιοψία είτε απεικονιστικά είτε µμικροβιολογικά, µέσω ευρημάτων από εξετάσεις αίματος και ούρων.
Επιδημιολογία χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας
Η επίπτωση της ΧΝΑ και των 5 σταδίων παγκοσμίως κυμαίνεται, σύμφωνα µε τις νεότερες µμελέτες, περίπου στο 13,5%, ενώ για τα σοβαρότερα στάδια (3-5) η επίπτωση υπολογίζεται περίπου στο 10,6% και µε τάση αύξησης. Η επίπτωση της ΧΝΑ συσχετίζεται µε την πάροδο της ηλικίας, τον σακχαρώδη διαβήτη, την αρτηριακή υπέρταση και το γυναικείο φύλο. Οι ασθενείς με νεφρική ανεπάρκεια υπολογίζεται ότι αυξάνονται κατά 2% ετησίως. Η ΧΝΑ ξεκινάει ήπια και μπορεί να φτάσει μέχρι τελικού σταδίου νεφρική ανεπάρκεια. Στο τελικό στάδιο της νόσου ο ασθενής χρειάζεται άμεση υποστήριξη της νεφρικής λειτουργίας, με αιμοκάθαρση ή περιτοναϊκή κάθαρση. Σχετίζεται µε αυξημένο κίνδυνο για καρδιαγγειακά νοσήματα και µε μεγάλο ποσοστό θνητότητας-θνησιμότητας.
Χρόνια Νεφρική Νόσος (ΧΝΝ) – Χρόνια Νεφρική Ανεπάρκεια (ΧΝΑ)
Στάδια Χρόνιας Νεφρικής Ανεπάρκειας
Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια αξιολογείται με τον ρυθμό σπειραματικής διήθησης (GFR, Glomerular filtration rate), ο οποίος πρακτικά εκτιμά την ικανότητα του νεφρού να φιλτράρει το αίμα. Έτσι, υπάρχουν πέντε στάδια, τα οποία ξεκινούν από τη νεφρική βλάβη με φυσιολογικό ρυθμό σπειραματικής διήθησης μέχρι τη νεφρική ανεπάρκεια, όπου ο ασθενής χρειάζεται αιμοκάθαρση.
Ο ρυθμός σπειραματικής διήθησης είναι το καλύτερο μέτρο της λειτουργίας των νεφρών και συνήθως εκτιμάται (eGFR) από τα αποτελέσματα της αιματολογικής εξέτασης κρεατινίνης. Η τιμή του eGFR αναφέρεται σε millilitres ανά λεπτό ανά 1,73m2(mL/min/1.73m2). Η νεφρική λειτουργία μπορεί να ταξινομηθεί σε 5 στάδια ανάλογα με το eGFR.
Στην καθημερινή ιατρική πράξη ο δείκτης που αντικατοπτρίζει τη νεφρική λειτουργία είναι τα επίπεδα κρεατινίνης πλάσματος. Η κρεατινίνη παράγεται ενδογενώς από τους μυς και εκκρίνεται από τους νεφρούς. Σε νεφρική δυσλειτουργία αυξάνονται τα επίπεδα της κρεατινίνης λόγω αδυναμίας των νεφρών να την αποβάλλουν από τον οργανισμό. Αποτελεί όμως αδρό δείκτη νεφρικής λειτουργίας, καθώς τα επίπεδα κρεατινίνης επηρεάζονται από πολλούς παράγοντες, όπως η μυϊκή μάζα και η ηλικία του ασθενούς, το φύλο, η φυλή, η θρέψη, η λήψη άλλων φαρμάκων κ.λπ.
Αιτιολογία
Στα αίτια της ΧΝΝ περιλαμβάνονται τα εξής νοσήματα:
- Σακχαρώδης διαβήτης – διαβητική νεφροπάθεια
- Αρτηριακή υπέρταση
- Στένωση της νεφρικής αρτηρίας
- Αγγειακά νοσήματα
- Σπειραματοπάθειες (πρωτοπαθείς ή δευτεροπαθείς)
- Διαμεσοσωληναριακές νεφροπάθειες
- Κυστικά νοσήματα νεφρών
- Αποφρακτικές ουροπάθειες
- Νεφρολιθίαση
- Συγγενή νοσήματα νεφρών και ουροποιητικού συστήματος
- Μεταβολικά νοσήματα
- Συστηματικά νοσήματα συνδετικού ιστού
- Μακροχρόνια λήψη φαρμάκων
Ποια είναι τα συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας;
Στα πρώτα στάδια της νόσου, τα οποία μπορεί να διαρκέσουν από λίγους μήνες έως 30 χρόνια, οι περισσότεροι ασθενείς δεν έχουν κανένα σύμπτωμα. Δεν είναι ασυνήθιστο ασθενείς να χάνουν έως και 90% της νεφρικής τους λειτουργίας πριν να εμφανιστεί οποιοδήποτε σύμπτωμα. Αυτό ονομάζεται «σιωπηλή» φάση της νόσου. Όσο, όμως, η νόσος γίνεται πιο σοβαρή, τα συμπτώματα που μπορεί να εμφανιστούν είναι:
- Μειωμένη παραγωγή ούρων
- Οίδημα κάτω άκρων
- Ναυτία ή/και έμετοι
- Ανορεξία
- Απώλεια βάρους
- Σύγχυση
- Κούραση, υπνηλία, καταβολή
- Πονοκέφαλος και προβλήματα ύπνου
- Δύσπνοια
- Δυσάρεστη αναπνοή και μεταλλική γεύση στο στόμα
- Έλλειψη συγκέντρωσης
- Κνησμός
- Αίμα στα ούρα
- Πόνος στην περιοχή των νεφρών
Χρόνιας νεφρική ανεπάρκεια
Εκτίμηση και θεραπεία της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας
Τα πρώιμα στάδια της νεφρικής ανεπάρκειας μπορεί να αντιμετωπιστούν με τον χειρισμό της πάθησης που προκάλεσε την ανεπάρκεια, την αλλαγή του διαιτολογίου, την προσαρμογή του τρόπου ζωής (διακοπή του καπνίσματος και μείωση της κατανάλωσης οινοπνευματωδών ποτών) και με την αντιμετώπιση των παθήσεων που προκαλούνται από τη νεφρική ανεπάρκεια, όπως η αναιμία.
Η νεφρική ανεπάρκεια προχωρημένου σταδίου θεραπεύεται με εξωνεφρική κάθαρση ή μεταμόσχευση νεφρού. Η εξωνεφρική κάθαρση περιλαμβάνει την αφαίρεση των τοξινών από το αίμα διαμέσου μιας μεμβράνης, είτε με τη χρήση τεχνητής μεμβράνης που βρίσκεται έξω από το σώμα (αιμοκάθαρση) είτε με μια φυσική μεμβράνη που βρίσκεται μέσα στο σώμα (περιτοναϊκή κάθαρση).
Ασθενείς με ΧΝΝ πρέπει να εκτιμώνται για να καθορισθούν τα παρακάτω:
- Διάγνωση
- Συνοσηρότητα
- Σοβαρότητα με βάση το επίπεδο της νεφρικής λειτουργίας
- Επιπλοκές, σχετιζόμενες με το επίπεδο της νεφρικής λειτουργίας
- Κίνδυνος απώλειας νεφρικής λειτουργίας
- Κίνδυνος για καρδιαγγειακή νόσο
Η θεραπευτική αντιμετώπιση της ΧΝΝ πρέπει να περιλαμβάνει:
- Ειδική θεραπεία βασισμένη στην διάγνωση
- Εκτίμηση και θεραπεία των παραγόντων συνοσηρότητας
- Επιβράδυνση της απώλειας νεφρικής λειτουργίας
- Πρόληψη και θεραπεία της καρδιαγγειακής νόσου
- Πρόληψη και θεραπεία των επιπλοκών που προκύπτουν λόγω της έκπτωσης νεφρικής λειτουργίας
- Προετοιμασία του ασθενούς για την ένταξη σε εξωνεφρική κάθαρση
- Υποκατάσταση της νεφρικής λειτουργίας με εξωνεφρική κάθαρση ή μεταμόσχευση, εάν υπάρχουν σημεία και συμπτώματα ουραιμίας
Η ταχύτητα της εξέλιξης της νεφρικής νόσου εξαρτάται από διάφορους παράγοντες κινδύνου, όπως το είδος του υποκείμενου νεφρικού νοσήματος, η εμφάνιση λευκωματουρίας > 1,5gr/24h, η αρτηριακή υπέρταση, ο σακχαρώδης διαβήτης, η παχυσαρκία, η υπερλιπιδαιµία, το κάπνισμα, η δίαιτα υψηλής περιεκτικότητας σε πρωτεΐνες και φώσφορο, η µμεταβολική οξέωση, καθώς και το φύλο – οι άρρενες έχουν τη χειρότερη πρόγνωση.
Θεραπευτικοί στόχοι
- Δίαιτα χαμηλής περιεκτικότητας σε πρωτεΐνη και φώσφορο
- Δραστική αντιμετώπιση της λευκωματουρίας
- Αποφυγή ή περιορισμός λήψης άλατος
- Ρύθμιση αρτηριακής πίεσης <130/80mmHg (κυρίως µέσω ACE inhibitors, ARB)
- Ικανοποιητικός γλυκαιμικός έλεγχος διαβητικού ασθενούς (γλυκοζυλιωμένη Hb<7.5%)
- Αντιμετώπιση υπερλιπιδαιμίας
- Διακοπή καπνίσματος
- Αποφυγή νεφροτοξικών ουσιών (µη στεροειδή αντιφλεγμονλωδη, ιωδιούχα σκιαστικά, αμινογλυκοσίδες κ.λπ.).
Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο από ΧΝΑ;
Ανήκετε σε ομάδα υψηλού κινδύνου για χρόνια νεφροπάθεια αν:
- είστε ≥ 60 ετών
- έχετε σακχαρώδη διαβήτη
- έχετε οικογενειακό ιστορικό νεφροπάθειας
- έχετε διαπιστωμένα καρδιακά προβλήματα
- έχετε υψηλή αρτηριακή πίεση
- είστε υπέρβαρος (δείκτης μάζας σώματος ≥ 30)
- καπνίζετε
Χρόνια Νεφρική Νόσος (ΧΝΝ)
