Κύρια λειτουργία της ουροδόχου κύστης είναι η αποθήκευση των ούρων που κατέρχονται από τους νεφρούς και η εξώθηση τους προς την ουρήθρα κατά την ούρηση. Τα ούρα παράγονται στους νεφρούς και καταλήγουν στην ουροδόχο κύστη μέσω των ουρητήρων. Η ουροδόχος κύστη «αποθηκεύει» τα ούρα μέχρι τη διαδικασία της ούρησης, όπου απομακρύνονται από το σώμα μας μέσω της ουρήθρας.
Μια υγιής ουροδόχος κύστη αποβάλλει τα ούρα ελεγχόμενα και η λειτουργία της ρυθμίζεται από το κεντρικό και περιφερικό νευρικό σύστημα.
Μέσω της συνεργικής δράσης της κινητικής και αισθητικής νεύρωσης της κύστης και του έξω σφιγκτήρα της ουρήθρας, επιτυγχάνεται η ομαλή πλήρωση της κύστης, μέχρι του σημείου της μεγίστης χωρητικότητας. Τότε δημιουργείται η έντονη επιθυμία για ούρηση, που όμως αναχαιτίζεται συνειδητά μέχρις ότου υπάρξει ο κατάλληλος χρόνος και τόπος για ούρηση. Στη διάρκεια της ούρησης η κύστη συσπάται. Αυτό γίνεται με την ταυτόχρονη χαλάρωση του αυχένα της κύστης και του έξω σφιγκτήρα της ουρήθρας, που επιτρέπουν την ελεύθερη ροή, έξοδο των ούρων, μέχρις ότου η κύστη κενωθεί τελείως. Τότε ο σφιγκτήρας συσπάται και η κύστη χαλαρώνει, για να αρχίσει εκ νέου η ομαλή της πλήρωση.
Η συνεργική αυτή δράση της κύστης και της ουρήθρας, με τη χαλάρωση της πρώτης και τη σύγκλειση της δεύτερης ή τη σύσπαση της πρώτης και τη χαλάρωση της δεύτερης, μέσω της κινητικής και αισθητικής τους νεύρωσης, επιτυγχάνεται από το λεγόμενο κέντρο της ούρησης, που βρίσκεται στη γέφυρα του εγκεφάλου.
Φάση πλήρωσης της κύστης
Υπό φυσιολογικές συνθήκες, η ουροδόχος κύστη πληρούται με ούρα προερχόμενα από τους νεφρούς με ρυθμό 1-2 ml/min. Στον ενήλικα, η πρώτη αίσθηση για ούρηση προκαλείται όταν η ποσότητα των ούρων είναι 150-200 ml. Έντονη επιθυμία παρατηρείται περί τα 350 ml. Η επιθυμία δύναται να ανασταλεί μέχρι τα 450-500 ml. Στη συνέχεια διεγείρονται οι τασεοϋποδοχείς με συνέπεια την αποστολή κεντρομόλων ώσεων με τα πυελικά νεύρα στην ιερή μοίρα του νωτιαίου μυελού.
Φυγόκεντρες ώσεις αποστέλλονται στο τοίχωμα της κύστης προκαλώντας χάλαση του σφιγκτήρα, σύσπαση του εξωστήρα και αποβολή των ούρων. Κατά την φάση πλήρωσης, η ενδοκυστική πίεση παραμένει σχετικά σταθερή και δεν υπερβαίνει τα 6-10 cm στήλης ύδατος. Η χαμηλή ενδοκυστική πίεση συμβάλλει στην προστασία του ανώτερου ουροποιητικού από την παλινδρόμηση.
Η φυσιολογική αποθήκευση των ούρων εξαρτάται από:
- Τη φυσιολογική διατασιμότητα της κύστης (compliance)
- Την απουσία ακούσιων συσπάσεων του εξωστήρα
- Την απουσία κυστεοουρητηρικής παλινδρόμησης
- Τον φυσιολογικό σφιγκτηριακό μηχανισμό
- Την φυσιολογική αισθητικότητα της κύστης
Κατά την πλήρωση της ουροδόχου κύστης, φυγόκεντρες συμπαθητικές ώσεις διεγείρουν τους β-υποδοχείς του σώματος και τους α1-υποδοχείς του αυχένα. Προκαλούν χάλαση του σώματος και σύσπαση του κυστικού αυχένα. Ταυτόχρονα, μέσω του αιδοιϊκού νεύρου μεταφέρονται ώσεις ως απάντηση σε κεντρομόλα ερεθίσματα από την κύστη, προκαλώντας σύσπαση του γραμμωτού σφιγκτήρα με τελικό αποτέλεσμα την εγκράτεια.
Φάση κένωσης της κύστης
Για την φυσιολογική αποβολή των ούρων είναι απαραίτητα τρία στοιχεία:
- H ικανή σε ένταση και χρονική διάρκεια σύσπαση του εξωστήρα
- Η πλήρης χάλαση του σφιγκτηριακού μηχανισμού
- Η ανατομική ακεραιότητα της ουρήθρας
Η σταδιακή διάταση της κύστης προκαλεί διέγερση των τασεοϋποδοχέων του τοιχώματος, οι οποίοι ενεργοποιούν το παρασυμπαθητικό και αναστέλλουν το συμπαθητικό και το αιδοιϊκό νεύρο. Η ούρηση στον ενήλικα αρχίζει με την εκούσια χάλαση των μυών του πυελικού εδάφους και του γραμμωτού σφιγκτήρα, γεγονός που οδηγεί σε πτώση των ουρηθρικών αντιστάσεων. Ακολουθεί η ενεργοποίηση του παρασυμπαθητικού που οδηγεί στη σύσπαση του εξωστήρα και επομένως στην αύξηση της ενδοκυστικής πίεσης. Όταν η τελευταία υπερβεί την ενδοουρηθρική πίεση, αρχίζει η ροή των ούρων. Η σύσπαση του σώματος του εξωστήρα χοανοποιεί τον αυχένα έλκοντας προς τα πάνω τη βάση.
Καθώς τα ούρα περνούν από την ουρήθρα ενεργοποιούν δευτερογενή αντανακλαστικά που διευκολύνουν την περαιτέρω κένωση της κύστης. Ο εξωστήρας συντηρεί τη σύσπασή του ως την πλήρη κένωση της κύστης. Ο τερματισμός της ούρησης είναι βουλητικό φαινόμενο που ρυθμίζεται από ανώτερα εγκεφαλικά κέντρα. Κατά την φάση κένωσης της ουροδόχου κύστης, η ενδοκυστική πίεση δεν πρέπει να υπερβαίνει τα 40 cm στήλης ύδατος. Υψηλότερες τιμές θέτουν σε κίνδυνο το ανώτερο ουροποιητικό.
Μια φυσιολογική ούρηση πρέπει να είναι ανώδυνη και ελεύθερη υπόλοιπου ούρων με μια ροή μεταξύ 20-30ml/sec.
Στη λειτουργία της ούρησης, εκτός από το ουροποιητικό σύστημα, συμμετέχει και το νευρικό σύστημα δηλ. ο εγκέφαλος, ο νωτιαίος μυελός και τα περιφερικά νεύρα.
Σε κάθε διαταραχή της ούρησης (συχνουρία, ακράτεια ούρων, επίσχεση ούρων κ.α.) η διερεύνηση ξεκινάει από τον ουρολόγο. Στην (όχι τόσο σπάνια) περίπτωση όπου το αίτιο βρίσκεται στο νευρικό σύστημα, χρειάζεται ειδικός νευροουρολογικός έλεγχος, για να διαπιστωθεί σε ποιο σημείο βρίσκεται η βλάβη.
