Σιγή νεφρού
Ο όρος “σιγή νεφρού” χρησιμοποιείται για να περιγράψει την παρεμπόδιση των ούρων, λόγω πλήρους απόφραξης σε οποιοδήποτε σημείο της αποχετευτικής μοίρας του ουροποιητικού, η οποία μπορεί να οδηγήσει σε πλήρη καταστροφή του νεφρικού παρεγχύματος.
Αίτια
Εκτός από τις περιπτώσεις οξείας απόφραξης του ουρητήρα από λίθο, πήγματα αίματος, στις περισσότερες περιπτώσεις, τα παθολογικά αίτια είναι ποικίλα και δημιουργούν μερική και χρόνια απόφραξη.
Πιο αναλυτικά:
- συγγενείς ανωμαλίες: πολυκυστικός νεφρός, στενώματα ουρητήρα, ουρητηροκήλη
- νεοπλασίες: αδενοκαρκίνωμα νεφρού, όγκος Wilm’s, καρκίνος από μεταβατικό επιθήλιο νεφρικής πυέλου ή ουρητήρα
- φυματίωση ουροποιητικού
- οπισθοπεριτοναϊκή ίνωση
- ακτινοθεραπεία
- συγγενείς ανωμαλίες, νεοπλασίες ή χρόνιες φλεγμονές στην ουροδόχο κύστη ή την ουρήθρα
Συμπτώματα
Τα συμπτώματα ποικίλουν, ανάλογα με την ύπαρξη ή μη μεσοδιαστημάτων μερικής άρσης της απόφραξης, τη φύση του αιτίου απόφραξης και την ύπαρξη μονόπλευρης ή αμφοτερόπλευρης απόφραξης. Η οξεία απόφραξη συνοδεύεται συνήθως από άλγος στην οσφύ, που αντανακλά στη σύστοιχη βουβωνική χώρα ή την έσω επιφάνεια του μηρού, ναυτία, έμετο, εφίδρωση, αύξηση της αρτηριακής πίεσης, κακουχία κ.λπ. Η μονόπλευρη ή αμφοτερόπλευρη απόφραξη μπορεί να εγκατασταθεί βαθμιαία και χρόνια. Στις περιπτώσεις αυτές οι ασθενείς είναι συνήθως ασυμπτωματικοί και η διάγνωση της απόφραξης είναι εξαιρετικά δύσκολη, αν όχι τυχαία.
Αν η απόφραξη είναι αμφοτερόπλευρη ή συμβεί σε μονόνεφρο, μπορεί να παρατηρηθεί ανουρία.
Κλινική εξέταση
Τα κλινικά ευρήματα μπορεί να είναι μη ειδικά της πάθησης ή ακόμη και ανύπαρκτα. Στη φυσική εξέταση μπορεί να ψηλαφηθεί κάποια μάζα στην αντίστοιχη νεφρική χώρα. Η όψη του ατόμου, σε προχωρημένες καταστάσεις, μπορεί να είναι εκείνη του ουραιμικού ασθενούς. Συνύπαρξη απόφραξης και λοίμωξης (άλγος στη νεφρική χώρα, υψηλός πυρετός, ρίγος, κακουχία) σημαίνει μια πραγματικά επείγουσα παθολογική κατάσταση, τόσο για τον ασθενή, όσο και για τον ουρολόγο. Η αντιμετώπιση βασίζεται στην προσπάθεια άμεσης άρσης της αυξημένης ενδοπυελικής πίεσης του νεφρού. Η τοποθέτηση ενός ουρητηρικού καθετήρα (stent) ή διαδερμικής νεφροστομίας κρίνεται επιβεβλημένη.
Διαγνωστική προσέγγιση
Το υπερηχογράφημα νεφρού είναι μια άριστη αρχική διαγνωστική προσέγγιση του προβλήματος, ειδικά σε ουραιμικούς ασθενείς. Μπορούμε να πάρουμε πληροφορίες σχετικές με την ύπαρξη ή όχι διάτασης του πυελοκαλυκικού συστήματος και της αρχικής μοίρας του ουρητήρα, την ύπαρξη λιθίασης, το εύρος (πάχος) του νεφρικού παρεγχύματος και, ίσως, τη φύση του πυελοκαλυκικού περιεχομένου (αιμορραγία, πυονέφρωση κ.λπ.). Ωστόσο, ένα υπερηχογράφημα νεφρού μπορεί να είναι ψευδώς αρνητικό, λόγω εγκατάστασης μιας οξείας απόφραξης, αφυδάτωσης ή ύπαρξης ενδονεφρικής πυέλου. Επίσης, μπορεί να είναι ψευδώς θετικό σε περίπτωση υπερβολικής ενυδάτωσης του ατόμου και μεγάλης παραγωγής ούρων, σε ύπαρξη μεγάλης εξωνεφρικής πυέλου ή σε παραμονή διάτασης αυτής από πρόσφατα αρθείσα απόφραξη. Γενικά, η νεφρική υπερηχογραφία μπορεί να είναι περισσότερο χρήσιμη στη χρόνια από ότι στην οξεία απόφραξη.
Αν η υπερηχογραφία είναι αρνητική και ο ασθενής παραμένει συμπτωματικός για απόφραξη, τότε πρέπει να ακολουθήσει πυελογραφία, εφόσον το επιτρέπουν τα επίπεδα κρεατινίνης. Κλασικά, ο όρος «σιγή νεφρού» βασίζεται στη διαπίστωση αποφρακτικού τύπου νεφρογράμματος. Άλλα ευρήματα είναι: η καθυστέρηση απεικόνισης του πυελοκαλυκικού συστήματος από τη σκιαγραφική ουσία, η διάτασή του με παράλληλη αύξηση των διαστάσεων του νεφρού και η πιθανή εξαγγείωση της σκιαγραφικής ουσίας όταν υπάρχει βλάβη των νεφρικών θηλών. Επίσης, σε χρόνια απόφραξη μπορεί να βρεθεί, εκτός από διάταση του ουρητήρα και οφιοειδής πορεία του, άλλοτε άλλου βαθμού. Πολλές φορές, η λήψη καθυστερημένων ακτινογραφιών αρκετές ώρες μετά την έναρξη της εξέτασης, μπορεί να απεικονίσει τμήματα της αποχετευτικής μοίρας που δεν απεικονίστηκαν στις αρχικές λήψεις.
Σχετικά με τη διάγνωση της ουρητηρικής λιθίασης, η τεχνική υπεροχή και η αυξανόμενη ευκολία πρόσβασης της ελικοειδούς αξονικής τομογραφίας, την έχει βαθμιαία καταστήσει σε υψηλότερη θέση ως προς την ευαισθησία και την ειδικότητα, έναντι της απλής ακτινογραφίας ΝΟΚ και της υπερηχογραφίας.
Στα πλεονεκτήματά της περιλαμβάνονται:
- η ταχύτητα εκτέλεσης
- η μη χρήση ενδοφλέβιου σκιαγραφικού
- η μικρότερη χορήγηση ακτινοβολίας
- η δυνατότητα ακριβέστερης διάγνωσης και άλλων ουρολογικών ή μη αιτίων
Η MRI πρέπει να εφαρμόζεται επί αποτυχίας όλων των άλλων μεθόδων απεικόνισης. Η χρήση της θα βοηθήσει στη μελέτη ενός αποφρακτικού και φλεγμονώδους νεφρού, στην παρουσία αίματος σε περίπτωση τραύματος του νεφρού, αλλά και σε πολλές άλλες, πιο σπάνιες καταστάσεις που απαντούν στην ουρολογική πράξη.
Θεραπεία
Η βασική αρχή της θεραπείας είναι η αντιμετώπιση όλων εκείνων των διαταραχών που είναι απειλητικές για τη ζωή των ασθενών. Οι πλέον συνηθισμένες είναι η ουροσήψη, η οξεία σωληναριακή νέκρωση, η οξεία και η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια και οι ηλεκτρολυτικές διαταραχές. Αυτές οι καταστάσεις χρήζουν άμεσης θεραπευτικής παρέμβασης.
Όλοι οι ασθενείς με αποφρακτική ουροπάθεια πρέπει να αντιμετωπίζονται στο νοσοκομείο.
Η θεραπευτική αντιμετώπιση περιλαμβάνει την άμεση παροχέτευση των ούρων, ιδίως στην περίπτωση της επιπλοκής με λοίμωξη ή έκπτωσης της νεφρικής λειτουργίας. Η παροχέτευση των ούρων μπορεί να γίνει, ανάλογα με το επίπεδο της απόφραξης, είτε με καθετηριασμό της ουροδόχου κύστης, του ουρητήρα ή και με νεφροστομία. Αν η στάση των ούρων έχει επιπλακεί με λοίμωξη, τότε είναι απαραίτητη η αντιβιοτική κάλυψη, για να αποφευχθεί ο κίνδυνος σήψης. Αν τα δύο αυτά μέτρα παρθούν έγκαιρα, η έκπτωση της νεφρικής λειτουργίας είναι αναστρέψιμη. Σε δεύτερο χρόνο πραγματοποιείται αντιμετώπιση της υποκείμενης αιτίας.
“Σιγή νεφρού” λόγω οξείας απόφραξης του ουρητήρα από λίθο
