Η μικρολιθίαση του όρχι (testicular microlithiasis, TM) αποτελεί μία σπάνια, ασυμπτωματική παθολογική οντότητα στην οποία παρατηρούνται μικρού μεγέθους επασβεστώσεις εντός του ορχικού παρεγχύματος. Αποτελεί κατά κανόνα τυχαίο εύρημα σε υπερηχοτομογραφικό έλεγχο.
Η συχνότητα της ορχικής μικρολιθίασης στον ανδρικό πληθυσμό είναι περίπου 5% σε ηλικίες από 17 έως 42 ετών.
Η παθογένεση φαίνεται να σχετίζεται με την διακοπή της συνέχειας της βασικής μεμβράνης των σπερματικών σωληναρίων και την εναπόθεση πυρήνα γλυκοπρωτεινών εντός του αυλού, ο οποίος και αποτιτανώνεται. Στο ηλεκτρονικό μικροσκόπιο το μέγεθος των μικροαποτιτανώσεων δεν ξεπερνά το 1 mm. Αποτελούνται κεντρικά από τιτανωμένο πυρήνα, ο οποίος περιβάλλεται από συγκεντρικές στοιβάδες ινών κολλαγόνου.
Η αιτιολογία της TM παραμένει ασαφής. Εάν και έχουν προταθεί μεταβολικά και φλεγμονώδη αίτια, καθώς και διαφορές στην επίπτωση της ανάλογα με την εθνικότητα και την περιοχή, φαίνεται να σχετίζεται περισσότερο με δυσλειτουργία των κυττάρων Sertoli, τα οποία είναι υπεύθυνα για την φαγοκυττάρωση και την αποβολή των κυτταρικών συγκριμμάτων από τα σπερματικά σωληνάρια.
Μικρολιθίαση του όρχι (testicular microlithiasis, TM)
Στα υπερηχογραφικά κριτήρια της μικρολιθίασης του όρχι ανήκει η παρουσία πολλαπλών, πολύ μικρού μεγέθους, έντονα υπερηχογενών εστιών, με διάμετρο από 1-3 mm, οι οποίες δε συνοδεύονται από ακουστική σκιά. Το κριτήριο για τη διάγνωση της TM περιλαμβάνει την ανάδειξη 5 ή περισσότερων εστιών σε ένα τουλάχιστον οπτικό πεδίο. Το χαρακτηριστικό πρότυπο είναι εκείνο της διάχυτης, αμφοτερόπλευρης, συμμετρικής προσβολής των όρχεων, αλλά η εντόπιση δυνατόν να είναι περιφερική, τμηματική, ετερόπλευρη ή ασύμμετρη.
Η έκταση της προσβολής των όρχεων έχει κατηγοριοποιηθεί με διάφορους βαθμούς. Θα πρέπει να αναφέρουμε τον διαχωρισμό της κλασσικής TM σε 4 βαθμούς:
Ι: 5-10, ΙΙ: 11-20, ΙΙΙ: 21-30 και IV: > 30 λίθοι ανά οπτικό πεδίο.
Μικρολιθίαση του όρχι και καλοήθεις παθήσεις
Εάν και η TM αποτελεί ασυμπτωματικό και συχνά τυχαίο εύρημα κατά τον U/S έλεγχο, έχει αναφερθεί ότι συνυπάρχει με μεγάλο αριθμό καλοήθων παθολογικών καταστάσεων, μεταξύ αυτών η συστροφή του όρχι ή των εξαρτημάτων αυτού, το έμφρακτο, η κιρσοκήλη, η ατροφία του όρχι, οι κύστεις της επιδιδυμίδας, η επιδερμοειδής κύστη, το σύνδρομο Klinefelter και ο υπογοναδισμός.
Ισχυρή συσχέτιση έχει αναφερθεί ανάμεσα στην TM και στην υπογονιμότητα. Η συχνότητα της στον υπογόνιμο πληθυσμό κυμαίνεται από 0.8-20%. Η TM σχετίζεται επίσης με την κρυψορχία ή την καθυστερημένη κάθοδο των όρχεων.
Μικρολιθίαση του όρχι και καρκίνος του όρχι
Σύμφωνα με τα νεώτερα βιβλιογραφικά δεδομένα δε φαίνεται να υπάρχει τεκμηριωμένη απόδειξη ότι η TM αποτελεί προδιαθεσικό παράγοντα ή το αίτιο της ανάπτυξης καρκινώματος του όρχι. Η επικρατούσα άποψη είναι ότι πρόκειται περισσότερο για εκδήλωση διαταραχής του παρεγχύματος του όρχι από μία ασαφώς καθοριζόμενη παθολογική οντότητα, η οποία προδιαθέτει τόσο στην ανάπτυξη κακοήθειας, όσο και στην συνύπαρξη με καλοήθειες. Από την ανασκόπηση της πρόσφατης βιβλιογραφίας προκύπτει ότι η TM δεν σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο για ανάπτυξη TGCN (Testicular Germ Cell Neoplasms) σε ασυμπτωματικούς άνδρες.
TGCN (Testicular Germ Cell Neoplasms)
Η TM όμως αποτελεί ανησυχητικό εύρημα σε άνδρες με προδιαθεσικούς παράγοντες για TGCN. Σε αυτές τις ομάδες πληθυσμού η TM σχετίζεται με κίνδυνο σύγχρονης διάγνωσης TGCN και IGCN (intratubular germ cell neoplasia) 8.5 και 10.5 φορές μεγαλύτερο, αντίστοιχα συγκριτικά με τον υπόλοιπο πληθυσμό.
Στις ομάδες υψηλού κινδύνου ανήκουν οι άνδρες με:
- ιστορικό TGCN
- ιστορικό κρυψορχίας ή/ και προηγηθείσα ορχεοπηξία
- οικογενειακό ιστορικό κακοήθειας του όρχι
- υπογονιμότητα
- ατροφία του όρχι (όγκος <12 ml)
- δυσγενεσία των γονάδων
Oι ασθενείς με σύνδρομο Down ανήκουν επίσης στην ομάδα υψηλού κινδύνου, όπως και άτομα με εξωγοναδικά νεοπλάσματα από γεννητικά κύτταρα, παιδιά με σύνδρομα που σχετίζονται με μετάλλαξη του γονιδίου WT1, με σύνδρομο McCune-Albright και σύνδρομο Klinefelter.
Άτομα με μικρολιθίαση του όρχι και χωρίς προδιαθεσικούς παράγοντες για την ανάπτυξη κακοήθους νεοπλάσματος του όρχι δε χρήζουν παρακολούθησης, παρά μόνο μέσω της αυτοεξέτασης.
Η παρακολούθηση είναι απαραίτητη μόνον για άνδρες με μικρολιθίαση και προδιαθεσικούς παράγοντες για την ανάπτυξη καρκινώματος του όρχι.
